صفحه اول lاطلاعیه ها lمیراث فرهنگی،صنایع دستی وگردشگری lاسلام lزبان وادبیات فارسی lایران
جغرافیای هرات

جغرافیا و اقلیم هرات

حدود اربعه

در سمت شمال هرات ، ترکمنستان و ولایت بادغیس : در جنوب ، ولایت فراه و قسمتی از ولایت غور : در سمت شرق ولایت بادغیس و غورات و در غرب جمهوری اسلامی ایران واقع است

مساحت

هرات ۶۱۳۱۵ کیلومترمربع وسعت دارد و بعد ولایت هلمند از وسیع ترین ولایات افغانستان است .

دره های مشهور

هرات دره های خوش آب و هوای فراوان دارد که چشمه ساران زلال و فضای سبز آن دیدگان هر بیننده ای را نوازش میدهد . این دره ها بیشتر در مناطق چشت شریف ، اوبه ، پشتون زرغون ، کروخ ، کشک و ادرسکن واقع شده اند .

چشت شریف : دره تگاب غزه در غرب ، دره چشت ، دره بند سلمه و غیره

اوبه : دره چشمه آب گرم اوبه ، دره تگاو سنی ، تگاوسور ، تگاب ماهیچ ، نیک ، تگاو ، یاری که در کوه دیواندر به سمت شمالی اوبه قرار دارد .

پشتون زرغون : دره طاقچه د رجنوب : طاغن کوه و خداج در جنوب شرق ، گرو ، کبکان در شرق متمایل به جنوب ، چشمه سفید کوه ، خسرو ، بوران ، تودی ، ده کشک ، خواجه محمد سبزپوش و کارو در جنوب ، دره سیجه ، طاقمه ، خواجه محمد استاذ در شمال

کروخ : دره چهار طاق ، درخت توت ، کمرنگار ، مسجد ، دوزخ دره ، غورقه ، ازک ، ته خم دره و بنوش دره و سلسله کوه بند بابا در شمال ، دره آب گرمک ، دهن غار و خواجه چهارشنبه در کوه دیواندر ، دره سنجور ، دره تگاب و جر هزاوه

کشک : دره خواجه ملال ، خوله مرغ ، جبال دردامنه کوه بابا ، گله چقر در منطقه بند شرم که پوشیده از جنگلهای طبیعی است

گلران : دره شکر آب ، افضل ، کرگسقال و غیره

زنده جان : دره رباط  پی که در جنوب زنده جان واقع است و در آن آثار تاریخی وجود دارد

غوریان : دره گرمابه ، پیرکلکی و سرخکان د رکوه دوشاخ

ادرسکن : دره ناوه کروچه ، تگاو چنار ، تخاب ، رودگز ، انجیرک ، مهناز ، گازر و غیره

انجیل : دره خواجه ملا کوهی  در شمال ساق سلمان و دره میر داوود ، پیرسرخ و چکنده در جنوب گذره

منابع آب

هرات از نگاه داشتن آبهای جاری و آبهای تحت الارضی غنی است مساحت قابل ملاحظه ای از زمین های زراعتی هرات توسط آب رودخانه ها و جویهای کشیده شده از آن ، آبیاری میشود . پس ازآبهای جاری ، آبهای زیرزمینی یعنی کاریزها ، چشمه ساران ، چاههای دستی و نیمه عمیق قابل یادآوری است.

رودها : رودباران هرات از روزگاران بسیار قدیم در این خطه باستان جریان داشته و به سان شاهرگ های حیات بخش جسم فیاض این ولایت تر و تازه نگه داشته اند ، که هریرود به عنوان شاهرگ اصلی شایان توصیف افزون است . هنگام آب خیزی ، رودهای خورد و بزرگ هرات در هنگام بارانهای زمستانی و بیشتر در موسم بهار است : زمانیکه برفهای کوهساران آب شده و بارش های زمستانی و بهاری شدت میابد . هرگاه با استفاده از تخنیک پیشرفته و جدید سیلابهای بهاری این رودها مهار شده و در مسیر آب های جاری رودخانه ای بندهای آبی مناسب احداث شود ، بی شک ظرفیت آبهای متذکره در فصل تابستان افزایش چشمگیر پیدا میکند و میدانهای زراعتی ولایت هرات توسعه افزون میابند . از آبهای جاری هرات ، برای تولید انرژی برق و به کار انداختن توربین های برق نیز میتوان استفاده مطلوب کرد .

هریرود

هریرود ، تاریخی بس دراز دارد و از باستان زمانه ها سواحل پر برکت این رود زیستگاه آدمیزادگان بوده و از آب شیرین و گوارای آن برای آشامیدن و مشروب سازی اراضی زراعتی استفاده میکرده اند . ابتدا دو شاخه آمل و سرجنگل در واقع هریرود را تشکیل میدهند ، در ارتفاع تقریبا ۴۰۰۰ متر ، از دامنه غربی کوه بابا سرچشمه میگیرند . بعد از به هم پیوستن این دو شاخه در نزدیکی قریه دولت یار ، رود هری در میان سلسله مرتفع سیاه کوه و سفید کوه که از شمال و جنوب مانند دیوار بزرگی دره را در آغوش گرفته است ، جریان یافته و به جانب غرب سیر میکند . رود تگاو یکی از بزرگترین معاونین هریرود است که تقریبا به درازنای دوصد کیلومتر به کنارچپ هریرود به طور موازی جریان داشته و سپس در غرب حاکم نشین اوبه به رود هری میریزد . بعد از اوبه هریرود موقتا خط مستقیم را رها کرده و خمیدگی ای را که سلسله جبال در این ناحیه تشکیل داده است تعقیب میکند ، ولی پیش از رسیدن به قریه بوریاباف از یک سو پهنای بستر رود بیشتر میشود و از سوی دیگر خط سیر رود دوباره به موازی خطوط عرض البلد یعنی شرق به غرب امتداد میابد . در حقیقت هریرود پس از گذشتن از تنگنای اوبه به وادی بزرگ و سرسبز هرات وارد شده و شکل رود مهم و نسبتا آرامی را به خود میگیرد .

هرگاه به تاریخ پر درازنای هری نظر کنیم درخواهیم یافت که شهرت تاریخی و زراعتی هرات مرهون همین رود است و از جانب دیگر هرات بارها در طول تاریخ خراب شده است و باز سبب آزادی و احیای مجدد آن همین موقعیت مهم جغرافیایی و زرخیزی وادی آن بوده است . توسعه دره هریرود در وادی هرات از یک طرف به سبب از بین رفتن بعضی شعبات سفید کوه و سیاه کوه است که قبلا دره را از نزدیک احاطه کرده بودند و از جانب دیگر به سرعت و قوت عمل ائتکال د راین ناحیه مربوط است که از احجار نسبتا نرم یعنی سنگ ریگی و جوش سنگ تشکیل یافته است .

هریرود در قسمت علیای خود و یا درآغازگاه دارای سرعت و سرنشینی زیاد است ، چنان که از منبع خود تا ساحت اوبه متجاوز از ۲۵۰۰ متر از ارتفاع خود میکاهد و در اوبه ارتفاع آن به ۱۲۶۸ متر میرسد . در وادی هرات و دشتهای غوریان سرعت آن بسیار کم شده و خم و پیچها و جزیره های کوچکی در مسیر آن تشکیل میشود و زمانی که از شمال غوریان میگذرد خط سیر این رود به سوی شمال غرب امتداد یافته و در میان دشتهای ریگی و سنگچلزار غوریان جریان میابد .هریرود در منطقه کهسان از سطح بحر در حدود ۷۴۰ متر ارتفاع دارد . دره ای که رود ،  بستر و یا آخرین مسیر خود را در آن ساخته است . چند کیلومتر عرض دارد و این عرض همچنان در منطقه زنده جان نیز زیاد است . خط سیر هریرود از شمال غوریان تا اسلام قلعه در مربوطات کهسان به جانب شمال غرب است . لیکن پس از آن یکبارگی جانب شمال را گرفته و به سوی اراضی پست و ریگی ترکمنستان سرازیر میشود . در قریه دهنه ذوالفقار از مربوطات حاکم نشین گلران هرات که ارتفاع رود از سطح بحر ۵۰۰ متر است .مسیر رود مزبور خط سرحدی و مرز سیاسی بین المللی افغانستان و ایران را تشکیل میدهد . در ساحه تقریبا ۱۵۰ الی ۱۷۰ کیلومتر که از منطقه کهسان تا دهنه ذوالفقار را در بر میگیرد مجرای رود از نگاه توپوگرافی و طبقات الارضی در اراضی بسیار مختلف و متنوع به وجود آمده است .

دره هریرود عبارت از تنگه های عمیقی است که در احجار آهکی عهد دوم و سوم طبقات الارض حفر شده و هنگامی ترتیب یافته است ک دریا به داخل موادی که در قمر جهیل های اوایل عهد چهارم طبقات الارضی ته نشین شده است . در حقیقت دره هریرود در بین کهسان و دهنه ذوالفقار و حتی بعد ازآن هم عبارت از چندین تنگنا و حوزه است .

درحصه پیش برآمدگی شعبات سیاه بوبک ، قره باغ و بکتال کوه دره مذکور شکل تنگنا به خود گرفته و بعد از آن فراخ و پهناور شده است . همچنین در این ارتباط میتوان از حوزه بنیاد خان ، حوزه جم ، حوزه زورآباد ، تنگنای کمان بهشت ، تنگنای ذوالفقار و غیره یادآوری کرد . پس از دهنه ذوالفقا رکه در گوشه شمال غربی خاک افغانستان واقع است راه عبور هریرود به جانب شمال باز شده و این رود به نام تجن یاد میشود . در این امتداد رود مزبور خط مرزی بین ایران و ترکمنستان را تشکیل داده و از پل خاتون میگذرد و در ساحت سرخس ترکمنستان و ایران جریان میابد تا بالاخره در منطقه دلتای امروزه خود به شمال تجن در ریگزارهای ترکمنستان ناپدید میشود .

در جغرافیه طبیعی افغانستان جلد اول دایره المعارف آریانا و اطلس عمومی افغانستان در مورد هریرود معلوماتی ارائه شده است که نگارش آن خالی از لطف نخواهد بود .

خوزه آبگیر هریرود ۳۹۳۰۰ کیلومتر مربع برآورد شده است و مقدار آب آن در حصص مختلف فرق میکند . به طور مثال : مقدار آب در حصه اوبه به طور متوسط ۹۸۵ متر مکعب در ثانیه بوده و لیکن د رمنطقه غوریان خیلی کاهش پیدا میکند . درناحیه هزارسم مقدار آب ۲۵۰ متر مکعب در ثانیه ، در سلما ۳۵۰ ، در ماروا ۴۵۰ ، در تنگی ازاب ۶۰ و در تنگی شاه ۱۲۰ تخمین شده است . حداصغر مقدار آب در تابستان در ماروا به ۱۲ متر مکعب در ثانیه ، در تنگی شاه ۳ متر مکعب در ثانیه و درسلما به ۹ متر مکعب در ثانیه کاهش میابد .

مقدار مواد رسوبی که هریرود د رهنگام آبخیزی بهاری با خود انتقال میدهد به سبب ارتفاع و سراشیبی بستر رود زیاد است و گاهی به هشت الی ده کیلوگرم مواد در یک مترمکعب آب میرسد که از ریگهای میده و ذرات خاک تشکیل شده و همراه با آب انتقال داده میشود . طول هریرود ۸۵۰ کیلومتر سنجش شده که در حدود ۵۰۰ کیلومتر میدانهای زراعتی هرات را آبیاری میکند . این رود در واقع از جمله رودهای بزرگ حوزه آمو محسوب میشود که در بین سفید کوه و سیاه کوه از شرق به غرب جریان دارد به طوری که از منبع الی کهسان هری تقریبا ۵۶۰ کیلومتر فاصله را موازی با سفید کوه و سیاه کوه میپیماید و از منطقه کهسان به بعد رود مذکور استقامت شمال را گرفته و در حدود ۹۵ کیلومتر فاصله را تا دهنه ذوالفقار طی میکند . هریرود از نگاه اقتصادی و زراعتی دارای اهمیت فراوان است . یکی از خصوصیات خوب این رود این است که هر دو طرف خود را آب میدهد و در وادی هرات در دو سوی این رود جویهای زیادی برای آبیاری زمینهای زراعتی کشیده شده است . در درازنای تاریخ از آب هریرود که در جویهای متعدد جاری بوده است برای به حرکت انداختن آسیاهای آبی و شالیخانه های آبی استفاده میشده است . درحال حاضر از هریرود میتوان برای تولید برق نیز استفاده موثر کرد و در مسیر آن بخصوص در قسمت علیا آن که سرعت آب زیاد است بندهای آب و برق احداث کرد چنان که کار احداث بند آب و برق سلما در دوره داوود خان آغاز شده بود ولیکن در جریان جنگ کار پروژه یاد شده تعطیل شده و تجهیزات بند به غارت رفت .

هریرود علاوه بر ارزش اقتصادی ، دارای ارزش سیاسی نیز است زیرا در حصصی مرز سیاسی بین افغانستان و ایران و ایران و ترکمنستان را تشکیل میدهد . موقع آبخیزی و سیلابهای تند هریرود درفصل بهار است . زیرا برفهای کوه بابا و منبع رود آب شده و آب بسیاری در بستر رود به جریان می افتد . در این موقع امواج تند و شتابان رود مقدار زیادی از خاک و میده ریگ را برداشته و به خارج کشور سرازیر میسازد و به این ترتیب ورقه مفید اراضی را تخریب میکند . هریرود در موسم آبخیزی همه ساله دو سوی مسیر خود را تخریب میکند و از این ناحیه به زمینهای زراعتی دولب رود خسارات زیادی وارد میشود . برای جلوگیری از آن لازم است تا راضی دوکنار رود در حصص هموار توسط درخت کاری و یا طرف فنی دیگر تثبیت شود . همچنان با احداث بندها ، ذخیره گاهها و سدهای آبگردان هم میتوان جریان آب را مهار کرد و از ضایع شدن آبهای بهاری تا حدود ممکن جلوگیری کرده و میزان بهره برداری از آب هریرود را برای کشت و زراعت به طور چشمگیر وقابل ملاحظه ای بالا برد .

رود ادرسکن

از حصص غربی سیاه کوه و ارتفاعات ۳۰۰۰ متری در تولک و فرسی سرچشمه گرفته و دارای دوشاخه عمده است که یک شاخه آن از دره هنوت و شاخه دیگر آن از دوزخ دره فرسی آب میگیرد . اهالی محل به شاخه اوله رود اولنگ ویش و به شاخه دوم رودگز میگویند . این دوشاخه درحصه دو رود ادرسکن با هم یکجا میشوند . رود متذکره از سمت شرق به جانب غرب جریان داشته وپس از عبور از خاک ادرسکن وارد قلمرو اسفزار میشود . در محدوده اسفزار مسیر رود تغییر کرده و از غرب و جنوب غرب اسفزار گذشته و در ساحه فراه با دریاچه کوچک اناردره یکجا میشود و در شمال هامون صابری میریزد . ( حوزه آبگیر ادرسکن ۲۲۰۰ کیلومتر مربع بوده و طول آن از منبع الی مصب تقریبا ۴۰۰۰ کیلومتر است )

از رود یاد شده در اراضی ادرسکن به خصوص در ساحه اسفزار جویهای متعددی جدا شده که کشتزاران مربوطه را مشروب میسازند . همچنین امکان احداث بند آبی بالای رود مذکوره نیز وجود دارد

رود کروخ

یک شاخه این رود از کوه دیواندر از حصه بند یخک و شاخه دیگر از سلسله کوه بند بابا منبع گرفته و این دو پس از طی چند میل مسیر به صورت جداگانه یکی میشود و وادی زیبای کروخ را آبیاری میکند ( طول رود کروخ ۹۵ کیلومتر و حوزه آبگیر آن ۱۷۲۰ کیلومتر مربع سنجش شده است )

رود مذکور در ساحه انجیل یعنی سمت شمال شرقی مرکز شهر هرات به شعبات تقسیم شده و به نامهای نهر سلطانی و جوی نو یاد میشود . پایین آب رود نامبرده در پاشتان و پلپیری به سوی جنوب جریان پیدا کرده و در منطقه گلوشتر به رود هری وصل میشود .

رود کبکان

آب آن از ارتفاعات سیاه کوه در فرسی ، تولک ، تگاب اشنان ، شهرک ، بقند ، هفت گله و لرک تامین شده و از سمت جنوب شرقی وارد شافلان میشود . در کتب از آن به نام رود تگاب یاد شده است . کبکان در موسوم بهار آب فراوان دارد که آب آن در حصه دو آب شافلان به هریرود میریزد درازنای این رود ۲۰ الی ۲۶۰ کیلومتر براورد شده و حوزه آبگیر آن ۷۸۲۰ کیلومتر مربع است از رود کبکان جویهای متعددی جدا شده که زمینهای زراعتی سمت جنوبی شافلان را سیراب میکند . دراواخر سلطنت محمد ظاهر در قسمت تنگه گلوازآب رود کبکان مطالعات و تحقیقاتی جهت احداث بند بزرگ آب و برق انجام شده بود ، که پلان مذکور عملی نشد .

 

رود کشک

از دره جبال و گله چغر سرازیر شده و در مسیر راه رود رباط سنگی و رود یکه درخت به آن یکجا میشود و پس از مشروب کردن بعضی مناطق کوشک به خاک ترکمنستان میپیوندد .

رودهای کوچک بهار آب

رودهای کوچک گلران : درمنطقه گلران شیله آبهای بهاری بسیاری از رشته کوههای آن در موسم بهار به سوی دامنه ها و سطوح نسبتا هموار سرازیر شده ، رودهای کوچکی را تشکیل میدهند ، مانند رود افضل که از سمت شرق به سوی غرب جریان دارد رود غشوری از جنوب به جانب شمال و رود قاشقی که به سمت شمال امتداد یافته و به خاک ترکمنستان میپیوندد . رودهای بهار آب سرکوتل ، کاریزک ، شور ، گلران ، غزل بولاغ و طوطچی نیز قابل گفتن است . رودهای افضل ، قاشقی ، قره باغ و گلران با هم یکجا شده و درحصه سیاه خوال به خاک ترکمنستان سرازیر میشود .

کشک : در منطقه کشک علاوه بر رود کشک تعدادی رود خرد و کوچک نیز وجود دارد که بیشتر در موسم بهار آب دارند

رود رباط سنگی : از چشمه ساران رباط سنگی و میر زارک حادث شده و پس از آبیاری بعضی مناطق رباط سنگی در حصه چهل دختران به رود کشک میریزد

رود یکه درخت : از قره غیتو آغاز و بعد از مشروب کردن حصص یکه درخت در ساحت شهر خلیل به رود کشکی میپیوندد

رود خواجه جیر : در جنوب شرقی رباط سنگی ، میان کشک و کروخ قرار گرفته است

رود چهار اولنگ : از شاخه کوه بابا سرچشمه گرفته و از غرب آسیا بادک ، کجکان و کشک مالکی ها عبور و در قسمت دهنه نبی خان به رود خوش رباط میریزد

رود خواجه قاسم : از شاخه سفید کوه منبع گرفته و پس از گذشتن از غرب خواجه گلبید ، دشت چاه زادی و چاه شور در قسمت شمالی کشک جریان میابد ، که از آب آن استفاده چندانی صورت گرفته نمیتواند

شکروخ : دارای چند رود است که عمده ترین ان رود کروخ است که درباره این رود در فوق توضیحات مفصلی ارائه شد

رود درخت توت : در شمال غرب کروخ بین قریه های علی سیروانی ، انجیرک و ساخری جریان داشته که فصل آبخیزی آن در فصل بهار است .

رود معلومه : در جنوب شرقی کروخ جریان دارد که د رموسم بهار آب میکند

رود سیاه آب : در بین ده مغل و شیرمست موقعیت دارد

رود آبشیر : در حصص قریه آبسیر و کاریزیکه جاری است و بهار آب دارد

شیندند : رود شاداب اسفزار همان رود ادرسکن است که اراضی ادرسکن و اسفزار را سیراب میسازد در پهلوی رود متذکره تعدادی رودهای کوچک بهار آب نیز جریان دارند

رود ری تولو : از کوه ری تولو واقع در جنوب شرق اسفزار سرچشمه گرفته و در بها رآب کافی دارد . آب تابستانی این رود از چشمه خیزهای اطراف رود حاصل شده و تعدادی از قریه های پیرامون خود را آبیاری میکند

رود کوه باغ : از شاخه کوه باغ منبع گرفته و در تابستان آب آن بسیار کم میشود از آب این رود زیادتر مالداران کوچی استفاده میکنند رودهای کوچک زئیچ ، تخته ری ، پوناوک ، نظرک و کتاران نیز در خور یادآوری است

ادرسکن : از کوه و دره های ادرسکن شیله آبهای زیادی به رود ادرسکن سرازیر میشود که در بعضی ناوه های منطقه متذکره رودهای کوچک تری را تشکیل میدهند مانند :

رود کروچه از دره درغن و دره گذر آدم سرچشمه گرفته و پس از شروب کردن ناحیت کروچه در حصه تندبید به رود ادرسکن میریزد

رود گز از دوزخ دره و پای حصار فرسی سرچشمه گرفته از سمت شرق به جانب غرب جریان میابد و از ناحیه رودگز عبور میکند و در قسمت مرکز حکومتی ادرسکن به رود ادرسکن میریزد

رود قارن : در پوزه کوه سید عبدالله مختار در شمال غرب شهر هرات از مربوطا انجیل واقع است . در بهار و زمستان آب از رشته کوههای آن ناحیه به دهنه دو برادران سرازیر شده و رود متذکره به وجود میآید که پائین آب آن به کاربار میریزد

رود خوش رباط : از کوه اینبک در شمال غرب کشک ، کوه کیتو ، بند مارپیچ و بند آرداوه کوه بابا در غوش رباط و بند خواجه قاسم سرچشمه گرفته و از شرق قریه سنجور و قلعه چغر به هریرود وصل میشود قابل یادآوری است که در حصص جنوب غرب ده شیخ و پروانه ، شیله آبهای متعددی با هم اجتماع کرده و در منطقه کمرکلاغ در تنگنای کوهی بنام پوزه بادبرده قرار میگیرند و در آنجا امکان احداث بند آبی مناسب وجود دارد

گویند که قبل از اسلام در منطقه دو برادران بند آبی  وجود داشته که به نام بند قارن مشهور بوده است . همچنین آبریزهای بهاری رود بهره ، مسیر داوود و رود پیر سرخ از جانب جنوب به هریرود میریزند

جویها

در خطه وسیع هرات جویبارهای زیادی جریان دارد که کشتزاران آن را سیراب میکند . فن جوی کشی و نهرسازی در این ولایت باستانی سابقه بس دراز دارد و اکثر جوی های بزرگ هرات تارخ بسیار طولانی دارند ، چنانچه که اسطخری که در میانه قرن چهارم ه – ق از نهر برخوی ، نهر بارست ، نهر آذریجان ، نهر سکوکان ، نهر کمبراغ ، نهر غوسمان ، نهر کنک ، نهر سبقر و نهر انجیر یاد میکند و ابن حوقل د رصورت الارض مینگارد : نهر بارست که روستای گواسان ، سیاوشان ، مالن ، تیزان و … را سیراب میکند . نه ربرخوی که روستای سنداسنگ را مشروب میسازد . نهر آذریجان روستای سوسان س، نهر شکوکان روستای مشغله ، نهر کراغ روستان کوکان ، نهر غوسجان روستای کوک ، نهر کبک روستای غوتان ، کربکر و نهر سفر که روستای سوخین واقع بوشنج و شهرانجیر که شهر هرات و باغهای پیوسته بدان را که در راه سینان به اندازه یک منزل واقع است آبیاری میکند .

درباره شبکه آبیاری پارینه هرات رضا مایل هروی در مقدمه رسال طریق قسمت آب قلب مینویسد : کتاب اول آب پخش را در هرات مولانا نظام الدین شهید در سال ۷۳۷ تدوین کرده است . همچنین گویند که د رعهد تیموریان نیز اصلاحات خوبی د رزمینه سیستم آبیاری هری به میان آمده که در برخی آثار به حکمت و کاردانی مولانا عبدالرحمن جامی اشارت شده است

به هر حال رساله طریق قسمت آب از قاسم بن یوسف ابونصرهروی تالیف سده دهم هجری بهترین منبع موثق در حصه شیوه آبیاری و آب پخشی پیشین هرات است . در این رساله درباره گونه تقسیم آب شعری نگارش یافته که نقل آن در اینجا خالی از لطف نخواهد بود .

شایان یادآوری است که شبکه آبیاری و سیستم کانال کشی هرات تا هنوز به همان شیوه قدیمی بوده و طی قرون اخیر نه تنها د رآن تغییر و تحول جدیدی پدید نیامده است ، بلکه سیستم پارینه یاد شده نیز دچار فرسودگی و تخریب شده است . از اینها گذشته خسارات و تخریبات جنگ اخیر بسیار سرسام آور است .

جویهای مشهور و تاریخی هرات بیشتر از هریرود کشیده و در بستر میدانهای زراعتی این ولایت جریان دارند . البته قابل یاددهانی است که جویهای دیگری نیز از رودهای ادرسکن ، کروخ و غیره جدا شده است . همچنان جویهای بزرگ جدا شده از هریرود هر کدام به شعبات متعددی تقسیم شده اند .

جویهای جدا شده از هریرود و رودهای دیگر

اوبه : جوی فنجان ، دهزیر ، لارکه ، اسفزار ، غواجه ، اوریج ، کرغوز ، جوی ناب ، سنگر بالا ، قندران ، بازار ، سراپرده ، مرغچه ، سبیره ، کرشک ، میرزا ، مغل ، ماراباد و بوریاباف

پشتون زرغون : نهر نوا، ماروا ، فوشکان ، کمبراق ، شافلان ، کشمیران ، شاینان ، دشت نیزان ، آبروی دختر ، کبکان و گلواز آب که از رود کبکان که شاخه هریرود است جدا شده و در اراضی سمت جنوب شافلان جریان دارند .

گذره : جوی معروف گذره ، گلبافها ، چهار کفترخان ، مالان ، جوی داداشان و تیزان

انجیل : جوی انجیل ، آلنجان ، کاربار ، جغرتان “، تلاب ، جوی نو ، کبرزان ، ساوه ، هفت قلب ، بازرگان ، بوشران و بعضی جویهای خرد و کوچک دیگر مانند جوی شغالیان ، جوی جعفرآباد ، صوفی آباد ، ده ازبک ، بیشه مختار ، ارباب آباد و غیهر

زنده جان : جوی معروف و قدیمی زنده جان ، جوب شکیبان و جوی شاده و اوغه

غوریان : جوی مشهور غوریان که به نام جوی شهر آباد معروف است و به شاخه های متعدد تقسیم است

کروخ : جویهای معروف کروخ از رود کروخ جدا شده اند . مانند جوی قلعه شربت ، قلعه آخندزاده ، کروخ ، مدیس ، دهنه غار ، مجغندک ، ترینا ، ماش ، اشکنجه ، مردان ، ملانور ، پاشتان ، علی اوغان ، ده زرک ، جویهای متذکره نسبت به جویهای مشهور هرات که از هریرود کشیده شده خردترند

اسفزار : جوی سنگ سیاه ، فج ، اوکل ، کاه ، مندیل ، مزار دهزه ، ملا اسپنج ، پشت شهر ، نصرآباد ، امارت ، پرمکان ، شیرزاد ، ده غار ، انبار قصه ، کمادان ، سور ، کوهک ، علی آباد  ، سنوغان ، اوراین ، کله شور ، درواجی ، درمنک ، برپاهه ، هجواری .برخی جویهای خردتر که دارای یک بند و طول کمترند : جوی خواجه کروخی ، مظفر ، سنگبر ، شیخ کمال و ده علی و باغچه . عموم جویهای

فوق از رود ادرسکن کشیده شده است و همچنان در منطقه ادرسکن نیز جویهای کوچک زیادی از رود متذکره آب میگیرند . اکثر جویهای ادرسکن و اسفزار نسبت به جویهای جدا شده از هریرود خردتر و کم آب تر هستند .

 

طول جویهای بزرگ هرات و ساحه تحت آبیاری بر اساس اسناد موجود درریاست آبیاری و منابع آب هرات

اسم ولسوالی

نام جوی

طول جوی به کیلومتر

ساحه تحت آبیاری

هکتار

ولسوالی انجیل

جوی انجیل

۴۴

۹۲۳۵

جوی نو

۴۵

۸۲۴۵

جوی سفید روان

۱۴

۶۷۱۰

جوی النجان

۱۷

۵۹۶۰

جوی جغرتان

۱۷

۷۴۲۰

جوی تلاب

۲۰

۷۷۰۰

جوی کاربار

۲۰

۴۵۶۰

جوی هفت قلب

۹

۴۵۰۰

جوی کبرزان

جوی سلطانی

۲۰

۲۰۰۰

ولسوالی گذره

جوی گذره

۵۴

۱۰۵۰۰

جوی مالان

۲۰

۷۱۵۰

جوی تیزان

۱۸

۶۲۰۰

شیندند

جوی اسفزار

۱۸

۷۰۰۰

ولسوالی کهسان

جوی کهسان

۳۵

۷۰۰۰

ولسوالی زنده جان

جوی قدوس آباد

۸۰۰۰

جوی زنده جان

۱۳

جوی شاده

۶

جوی اوغه

جوی ممیزک

۱۰

ولسوالی غوریان

جوی غوریان

۲۸

جوی برناباد

۹

ولسوالی اوبه

جوی بند پایان

ولسوالی کروخ

جوی پاستان

آبهای زیرزمینی

آبهای زیرزمینی شامل چشمه ساران ، کاریزها و چاهها میشود . در بعضی حصص ولایت هرات ، تعداد کاریزها ، چشمه ها و چاههای دستی چشمگیر است . در یکی از اسناد دولتی سابق در این باره آمده است : ۳۰۲ نهر ، ۱۵۳ چشمه ، ۲۲۸ نخ کاریز و ۴۵ حلقه چاه در ولایت هرات موجود است . باید گفت که تعداد واقعی چاهها ، چشمه ها و کاریزها بیشتر از ارقام متذکره است . در یک منبع دیگر آمده است که در هرات ۴۳۶ رشته کاریز وجود دارد .

در اکثر مراتع هرات ، چاه دستی و در عموم دره ها و دامنه های این ولایت چشمه ساران زلال موجود است . هرگاه تمام جویهای خرد و بزرگ هرات را شمارش کنیم ، بازهم رقم بزرگتری نسبت به عدد فوق به حاصل آید ، چنانکه در صفحات پیش جویهای مشهور را نام گرفتیم ، جویهای بزرگ هرات که از هریرود جدا شده اند ، هریک به جویهای فرعی زیادی تقسیم میشوند .

به هر حال در ولایت هرات امکان و زمینه استفاده از آبهای زیرزمینی بسیار است و میتوان در عمق نسبتا کمی از این آبها بهره برداری کرد . در اکثر نقاط هرا ت در عمق ۵ الی ۴۰ متری آب وجود دارد . حفر چاههای دستی در عموم مناطق جلگه ای ، شهری و صحرایی هرات رواج داشته است . در دو دهه اخیر کندن چاههای دستی نیمه عمیق معمول شده است که از آن برای کشت و زراعت استفاده میشود و آب را به وسیله واتر پمپ بالا می آورند . کاریزهای هرات سابقه بسیار تاریخی داشته و در عموم تواریخ از آن یاد شده است . کاریزهای مشهور هرات زیادتر د رمناطق زابل اسفزار ، ده شیخ و پروانه ، زنده جان ، غوریان و کروخ موقعیت دارند .

شهر هرات از شمال و شرق کوهستانی از غرب و جنوب نسبتاً کوهستانی می‌باشد اقلیم این شهر معتدل است که در زمستان به ۱۰- درجه سانتی گراد هم می‌رسد در زمستان باران‌ها و برف‌ها در این شهر می‌بارند و در تابستان هوا گرم و گاهی اوقات به ۳۸ درجه سانتی گراد می‌رسد در بهار هم هوا معتدل و دلپذیر است

آب و هوا

هرات دارای آب و هوایی معتدل است، بهاری دلپذیر، تابستانی با بادهای زیاد که به بادهای ۱۲۰ روز معروف اند، پاییزی معتدل و زمستانی نه چندان سرد است. تنها زمستان ۱۳۸۶ به عنوان سخت‌ترین زمستان تاریخ معاصر هرات شناخته می‌شود که در آن بر اساس ارایه گزارش سایت رسمی ولایت هرات، یکهزار تن کشته شدند. بادهای ۱۲۰ روز در هرات شدت گرما را دراین ولایت می‌کاهد و سبب سردی هوا در جریان شب می‌شود.

 

صفحه اول lاطلاعیه ها lمیراث فرهنگی،صنایع دستی وگردشگری lاسلام lزبان وادبیات فارسی lایران

کلیه حقوق این سایت متعلق است به سازمان فرهنگ و ارتباطات جمهوری اسلامی ایران-All rights reserved by the Culture and Communication Organization of the Islamic Republic of Iran